Minggu, 08 Desember 2013

Mitoni (Slametan 7 Bulanan)



Description: Tumpeng Selamatan
UBO RAMPE MITONI/TINGKEBAN
(Selamatan Tujuh Bulanan)

Mitoni atau selamatan tujuh bulanan, dilakukan setelah kehamilan seorang ibu genap usia 7 bulan atau lebih. Dilaksanakan tidak boleh kurang dari 7 bulan, sekalipun kurang sehari. Belum ada neptu atau weton (hari masehi + hari Jawa) yang dijadikan patokan pelaksnaan, yang penting ambil hari selasa atau sabtu.  Tujuan mitoni atau tingkeban agar supaya ibu dan janin selalu dijaga dalam kesejahteraan dan keselamatan (wilujeng, santosa, jatmika, rahayu).

PERSYARATAN :
1. Bubur 7 macam :
Kombinasi 7 macam; (1) bubur merah (2) bubur putih (3) merah ditumpangi putih, (4)  putih ditumpangi merah, (5) putih disilang merah, (6) merah disilang putih, (7) baro-baro (bubur putih diatasnya dikasih parutan kelapa dan sisiran gula jawa).
Bubur putih dimakan oleh sang Ayah. Bubur merah dimakan sang Ibu. Bubur yang lain dimakan sekeluarga.

Description: bubur7rupa

Bahan;
Bubur putih gurih (dimasak pake santen) dan bubur merah (dimasak pake gula jawa);
Bubur ditaruh di piring kecil-kecil;
2. Gudangan Mateng  (sayurnya direbus) :
Bahan ; Sayur 7 macam; harus ada kangkung dan kacang. Kangkung dan kacang  panjang jangan dipotong-potong, dibiarkan panjang saja. Semua sayuran direbus.
Bumbu gudangannya pedas.
3. Nasi Megono ; Nasi dicampur bumbu gudangan pedes lalu dikukus.
4. Jajan Pasar ; biasanya berisi 7 macam makanan jajanan pasar tradisional.
5. Rujak ; bumbunya pedas dengan 7 macam buah-buahan.
6. Ampyang ; ampyang kacang, ampyang wijen dll (7 macam ampyang). Apabila kesulitan mendapatkan 7 macam ampyang, boleh sedapatnya saja.
7. Aneka Ragam Kolo ;
Kolo kependem (kacang tanah, singkong, talas), kolo gumantung (pepaya), kolo merambat  (ubi/ketela rambat); kacang tanah, singkong, talas, ketela, pepaya. direbus kecuali pepaya. Pepaya yang sudah masak. Masing-masing jenis kolo tidak harus semua, tetapi bisa dipilih salah satu saja. Misalnya kolo kependhem; ambil saja salah satu misalnya kacang tanah. Jika kesulitn mencari kolo yang lain; yang penting ada dua macam kolo ; yakni cangelo; kacang tanah  +  ketela (ubi jalar).
8. Ketan ; dikukus lalu dibikin bulatan sebesar bola bekel (diameter 3-4 cm); warna putih, merah, hijau, coklat, kuning.
9. Tumpeng nasi putih; kira-kira cukup untuk makan 7 atau 11, atau 17 orang.
10. Telur ; telur ayam 7 butir.
11. Pisang ; pisang raja dan pisang raja pulut masing-masing satu lirang/sisir.
12. Tumpeng tujuh macam warna; tumpeng dibuat kecil-kecil dengan warna yang berbeda-beda. Bahan nasi biasa yang diwarnai.

TATA CARA
Tumpeng ditaruh di atas kalo (saringan santan yang baru). Bawahnya tumpeng dialasi daun pisang. Di bawah kalo dialasi cobek agar kalo tidak ngglimpang. Sisa potongan  daun pisang diletakkan di antara cobek dan pantat kalo.

Sayur 7 macam direbus diletakkan mengelilingi tumpeng, letakkan bumbu gudangannya melingkari tumpeng juga. Telur ayam (boleh ayam kampung  atau ayam petelur) jumlahnya 7 butir, direbus lalu dikupas, diletakkan mengelilingi tumpeng. Masing-masing telur boleh di belah jadi dua. Pucuk tumpeng dikasih sate yang berisi ; cabe merah, bawang merah, telur utuh dikupas kulitnya, cabe merah besar, tancapkan vertikal. (urutan ini dari bawah ke atas; lihat gambar).

Tusuk satenya dari bambu, posisi berdiri di atas pucuk tumpeng; urutan dari bawah; cabe merah besar posisi horisontal, bawang merah dikupas, telur kupas utuh, bawang merah lagi, paling atas cabe merah besar posisi vertikal.

Pisang, jajan pasar, 7 macam kolo, dan 7 macam ampyang ditata dalam satu wadah tersendiri, namanya tambir atau tampah tanpa bingkai yg lebar.
Tambirnya juga yg baru, jangan bekas. Tampah “pantatnya” rata datar, sedangkan tambir pantatnya sedikit agak cembung.
Tumpeng tujuh macam warna ukuran mini, ditaruh mengelilingi tumpeng besar. Boleh diletakkan di atas sayuran yang mengelilingi tumpeng besar.

Setelah ubo rampe semua selesai disiapkan, maka dimulailah berdoa. Doa boleh dengan tata cara atau agama masing-masing. Inilah fleksibilitas dan toleransi dalam ajaran Jawa.
Berikut ini contoh doa menurut tradisi Jawa;

Diucapkan oleh orang tua jabang bayi (ayah dan ibu);
“Niat ingsun nylameti jabang bayi, supaya kalis ing rubeda, nir ing sambikala, saka kersaning Gusti Allah. Dadiyo bocah kang bisa mikul dhuwur mendhem jero wong tuwa, migunani marang sesama, ambeg utama, yen lanang kadya Raden Komajaya, yen wadon kadya Dewi Komaratih..kabeh saka kersaning Gusti Allah.

Apabila orang tua beragama Islam, setelah doa secara tradisi, lalu bacakan surat Maryam atau surat Yusuf. Pilih di antara keduanya sesuai keinginan hati nurani. Jika feeling anda ingin membaca surat Maryam, biasanya jabang bayi lahir perempuan. Bila yang dibaca  surat Yusuf, biasanya jabang bayi lahir laki-laki.

Dalam tradisi Jawa, yang membuat bumbu rujak dilakukan oleh ibu jabang bayi. Jika bumbunya rasanya asin, biasanya jabang bayi lahir perempuan. Bila tidak kasinen (kebanyakan garam), biasanya lahir laki-laki.

Akan tetapi karna teknologi medis sudah sedemikian canggih, sampai ditemukan USG empat dimensi, jenis kelamin bayi sudah dapat diketahui lebih dini.

Acara mitoni atau tingkeban yang kami paparkan di atas adalah tatacara sederhana. Akan tetapi bukan berarti tidak absah, hanya tidak lengkap saja. Sedangkan tatacara yang lengkap yang biasanya masih dilakukan di kraton-kraton dan masyarakat Jawa yang masih kuat memegang tradisi. Rangkaian acara untuk upacara mitoni secara lengkap urut-urutannya yaitu;

Siraman, memasukkan telor ayam kampung di dalam kain calon ibu dilakukan oleh calon bapak, ganti baju tujuh kali,  brojolan (memasukkan kelapa gading muda), memutus benang lawe atau lilitan benang (atau janur), memecah wajan dan gayung, mencuri telor dan terakhir kendhuri.

Catatan;
Acara siraman hanya diselenggarakan untuk mitoni anak pertama.

Sabtu, 07 Desember 2013

Kancil lan Bulus

Ana bulus celathu marang kancil, tembunge : “ Aku ora maido, yen kowe pinunjul ing playu, kang ananging ayo ,padha balapan, sapa kang ndhisiki tekan wekasaning ara-ara iki.”
Tembung mangkono iku ingatase si kancil padhane angecemong, ewadene pangajake mau di rasa aneh, mulane dituruti.
Nuli bulus enggal miwit lumayu, kancil ngenakake dhedhe, ciptane : “ si gumremet kareben mempis  - mempis, aku wus mesthi ora rekasa bisa anjujul, aku mencolot ping telu utawa ping pat bae, wus tamtu bisa nglancangi kewan nglemer kuwi” saya adoh olehku ngaceki aya ndadekake kocapku.
Ing nalika samana bulus meh tekan ing wates. Kancil isih sareh  ing sawatara, bareng tumandang arep anjujul , weruh yen meh kasep awit dening talompene, ewadene isih anduweni pangarep – arep menang sarana cukating lumpate.
Enggal lumayu rikate prasasat angin, ananging tanpa gawe, awit bulus wus ndhisiki tekan wekasaning ara-ara, dadi kancil kalah.
Eliding dongenge mangkene : wong iku sanajan terang budine, elingana, tuwin titis ing ciptane yen ora tengginas ing samubarang gawe, mesthi kedhisikan ing liyan, iku kang amek kauntungane.

Dipethik saka : Layang Sato Kewan, CF Winters

Tegese  tembung :
pinunjul              = linuwih, luwih saka pepadhane
ara-ara              = palemahan jembar kang ora ditanduri
ngecemong        = angger ngomong
ewadene            = sanadyanta
ngenakake         = ngenak-enak , tumindak sakarepe
dhedhe              = kekaring ing panasan
gumremet          = mlaku sing rindhik banget.
nglemer             = ora cukat tandang tanduke
kacek                = ora padha, beda
talompe             = tlompe, randhat, remben
cukat                 = trengginas, sarwa rikat tandang tanduke.
budi                   = 1. pikir, nalar   2. golek, ngrekadaya   3. watak     4. polah arep oncat, ora manut
budi arda           = kekarepam
terang budine     = terang nalare, pinter.
amek                 = 1. njupuk 2. golek.

Sumber :
http://corojowo.blogspot.com/search/label/08%20DONGENG%20BOCAH

Jumat, 06 Desember 2013

Pelajaran Basa Jawa Diilangi, Aksara Jawa Bakale Ilang


          Solo_ Pelajaran  Basa Jawa bakal diilangi saka pelajaran SD, SMP, lan SMA ing kurikulum 2013 gawe khawatir bakal ilange Aksara Jawa. Sebab salah siji cara nglestarekake Aksara Jawa yaiku nglebokake Basa Jawa ing kurikulum sekolah.
          Peneliti budaya Jawa lan Javanologi Universitas Sebelas Maret (UNS). Arif Hartata  matur, Bahasa Jawa bisa mujudake pola sikap lan pola pikiran menungsa. “Basa Jawa kuwi sugih dhewe nalika digoleki panggonane, ana tahapan Basa Jawa yaiku Basa Jawa kuna, Basa Jawa tengahan, lan dadi Basa Jawa anyar. Ana krama inggil, jawa ngoko lan kuwi ndudohake anane tata krama manungsa,”Jarene. Nyawang ragam perkembangane basa Indonesia sing wis dadi tren ing kalangan padhusunan malah gawe lunture basa daerah.  Kenyataane tiyang padhusunan kulina nganggo Basa gaul minangka Basa saben dinane. Miturut Arif bisa ngakibatake dekontruksi ing dialek basa. “nalika Basa Jawa diilangi ing kurikulum 2013, menungsa bakal kilangan jati dirine minangka dadi wong Jawa. Saiki ana ing pendidikan formal wae akeh siswa sing ora bisa nulis aksara Jawa utawa nerapake Basa Jawa sing bener” jarene lulusan S2 kajian Budaya UNS. Arif nambahake, basa kuwi yaiku unsure saka budaya sing prelu dilestarekake amarga kewajiban menungsa lan direwangi pihak Pemerintah Kota (PemKot). Nandur rasa seneng budaya kawit cilik karo ngenalake basa utawa budaya daerah, ing jero pendidikan formal minangka solusi sing apik . “Kudune kebijakan pemerintah lan lembaga-lembaga pendidikan melu mbantu lan peduli karo kelangsungane basa daerah lan budaya, amarga kuwi gawe dampak ing rusake Aksara Jawa. “Jarene.

Basa Jawa Ing Manca Negara


            Wis dadi barang nyata, menawa basa kuwi penting kanggo sarana komunikasi wong-wong. Salah sijining basa kang akeh dimangerteni dening wong Indonesia khususe pulo Jawa yaiku Bahasa Jawa. bahasa jawa iku pancen wis terkenal lan akeh digunaake dening masyarakat Indonesia khususe ana ing Pulo Jawa yaiuku Jawa Tengah, DIY, lan Jawa Timur. Ora mung terkenal seantera Indonesia, bahasa lan budaya Jawa uga wis dikenal neng mancanegara. Kayata negara Australia, Belanda, Jepang lan esih akeh maning nganti-nganti udu mung wong asli Jawa sing nglestariake basa lan budaya Jawa, nanging akeh uga wong-wong landa kang pada demen nglestareake lan nyinauni basa Jawa. buktine bae ning Belanda ana salah sawijining Universitas kang nyimpen manustrip-manustrip Jawa kuna kanti rapi. Yaiku Universitas Laiden. Sakliyane kuwi, pirang-pirang naskah sastra Jawa kontemporer uga bisa ditemoni ana kana.
            Ing Universitas iku nglairake para munsyi ing bidang basa lan sastra Jawa kang kapinterane wis diakui, nganti dening Indonesia dhewe. Contone yaiku Dr. Theodor Gautier Thomas Pigeaud. Piyambake kuwi ahli sastra Jawa saka Belanda, kang nglairake kamus bahasa Jawa-Belanda sing dadi dasar dening W.J.S Poewadarminta dadi Baoesastra Djawa. Ana maneh tokoh kang wis dikenal masyarakat khususe dening masyarakat Yogyakarta yaiku Prof. Dr. Petrus Josephus Zoetmulder. Piyambake kuwi pakar sastra Jawa lan budayawan Indonesia. Saking tresnane marang sastra Jawa piyambake kuwi wani nggalna status kewarganegaraan Belanda, dadi warga negara Indonesia. Nalika saka iku, piyambake dikukuhna dadi Guru Besar tetap Fakultas sastra UGM. Sumber : masdeewee.wordpres.com.
            Sing gawe nggumuni maneh, Basa Jawa ora mung digunakake kanggo komunikasi padinan dening wong Jawa. nanging uga digunakake kangge basa padinan ana negara-negara gedhe. Kayata Suriname, Singapura, Malaysia, Belanda, Kaledonia baru.

Pidato Bahasa Jawa dengan Tema Perpisahan

          Assalamu'alaikum wr. wb

Ingkang kinurmatan Bapak Kepala Sekolah ugi Bapak - Ibu Guru ingkang satuhu luhuring budi lan rencang - rencang kelas 9 ingkang kula tresnani.

Monggo kito sedaya ngaturaken puji syukur dhumateng Gusti ingkang maha Agung ingkang sampun maringaken sedoyo nikmat lan kewarasan dateng kito sedoyo dumugi sakmeniko kito sedaya saged kempal wonten ing adicara perpisahan sak manika.
Kula, wakil saking rencang - rencang kelas 9 ngaturaken maturnuwun ingkang sak ageng-agengipun kagem Bapak / Ibu Guru ingkang sampun mbulawantah kulo lan sak konco-konco dateng pawiyatan menika ingkang dangunipun tigang warsa.

Mboten keraos kolo lan rencang sebrayat sampun ngelampahi ngangsu kawruh wonten ing pawiyatan mriki. Wonten ing adicara menika, kulo kiyambak tuhu rencang - rencang nyuwun agenging pangapunten sangking Bapak / Ibu guru amargi wonten ing tigang warso ngangsu kawruh wonten pawiyatan mriki kulo lan sak rencang mebo menawi gadhah kalepatan ingkang dipun sengojo lan mboten disengojo. Mugi - mugi Bapak / Ibu guru kerso ngapuntenaken sedoyo kelepatan kulo lan rencang - rencang.

Satuhunipun kulo lan sak konco awrat sanget badhe nilaraken pawiyatan menika amargi sedoyo ingkang wonten dateng mriko sampun kados sederek lan kaluargo. Namung amargi kulo lan rencang - rencang kedah nglanjutaken ngangsu kawruh wonten ing pawiyatan ingkang luwih inggil, kulo lan rencang - rencang kedah saget dening ikhlas nilaraken pawiyatan menika.

Kadosipun sampun cekap anggenipun kulo matur. Bilih menawi wonten kalepatan kulo nyuwun agenging pangapunten.

Wasslamu'alaikum wr. wb

Kamis, 05 Desember 2013

Kebudayaan



Ø  Pengertian Kebudayaan
Kebudayaan adalah cara hidup dari sekelompok masyarakat yang diwariskan dari generasi ke generasi berikutnya.

Ø  Tujuh unsur kebudayaan menurut Koentjoroningrat :
1.  Sistem Religi
2.  Sistem Organisasi dan Kemasyarakatan
3.  Sistem Pengetahuan
4.  Sistem Bahasa
5.  Sistem Kesenian
6.  Sistem Mata Pencaharian
7.  Sistem Teknologi dan Peralatan

Ø  Kebudayaan di dalam masyarakat memiliki struktur yang jelas dan berpola. Proses terwujudnya kebudayaan :
1.  Berpikir
2.  Bertindak atau beraktivitas sesuai pola
3.  Hasil nyata

Kamis, 07 November 2013

Grebeg Mulud


Kata sekaten diambil dari nama gamelan pusaka Kiai Sekati. Gamelan Kiai Sekati  ini terdiri atas dua perangkat gamelan berlaras atau bertiti nada pelog, yaitu Kiai Gunturmadu dan Kiai Nagawilaga. Perayaan sekaten dilaksanakan setiap bulan Rabiul Awal, selama seminggu sebelum hari kelahiran Nabi mUhammad SAW. Pada hari kelahiran Nabi Muhammad SAW yang merupakan puncak acara sekaten diselenggarakan Garebeg Mulud.

Selama smeinggu menjelang hari kelahiran Nabi Muhammad SAW, gamelan Kiai Sekati diletakkan di pagongan (tempat gong/gamelan) utara dan pagongan selatan, di kompleks Masjid Agung. Gamelan itu ditabuh atau dibunyikan secara terus-menerus, kecuali pada waktu-waktu solat dan pada malam jum’atsampai lewat waktu solat jum’at. Gendhing-gendhing atau lagu-lagu instrumentalia yang diperdengarkan silih berganti, konon diciptakan oleh para wlai, yaitu Sunan Kalijaga, Sunan Bonang, Sunan Giri, dan Sunan Kudus. Karena gendhing-gendhing itu diciptakan untuk menyiarkan agama islam, maka tidak mengherankan jika nama-namanya berasal dari bahasa Arab dan dilafalkan dengan lafal Jawa, antara lain: Salatun, Subinah, Ngajatun, Sumiyah, dan Jaumi.

Bulan Hijriah Robiul awal dalam kalender Jawa disebut bulan mulud. Itulah sebabnya perayaan Sekaten yang dilakukan oleh orang Jawa disebut Sekatenan juga disebut Garebeg Mulud. Sekatenan atau Garebeg Mulud ini diselelenggarakan di Keraton, baik di Keraton Kasunanan Surakarta maupun di Keraton Kesultanan Yogyakarta. Perayaan Garebeg Mulud biasanya juga dimanfaatkan untuk melakukan Pasowanan (menghadap Raja).

Puncak acara Garebeg Mulud atau Pasowanan Mulud atau Sekaten adalah pembacaan riwayat Nabi Muhammad SAW dan Salawat Nabi di Masjid Agung oleh Kiai Kanjeng Pengulu yang disaksiskan oleh Sultan atau Sunan. Dalam Pasowanan itu Sultan atau Sunan memberi sedekah sejumlah uang logam kepada Masjid Agung, para abdi dalem golongan utama, dan para abdi dalem golongan wiyaga. Yang paling ditunggu-tunggu oleh masyarakat adalah arak-arakan sesajian berupa gunungan (tumpeng raksasa). Setelah do’a untuk keselamatan, kesentosaan dan kesejahteraan raja, keluarga raja, dan seluruh rakyat dibacakan. Tumpeng disedekahkan kepada rakyat. Pada saat itu tumprng sangat diperebutkan. Menurut kepercayaan orang Jawa, siapa yang mendapat bagian dari tumpeng itu berarti mendapat berkah dari raja.